18 Aralık 2017 Pazartesi

SON DAKİKA

ÖZEL HABER - BAŞKANLIK SİSTEMİ TÜRKİYE'NİN İNSÜLİNİ Mİ?

ÖZEL HABER - BAŞKANLIK SİSTEMİ TÜRKİYE'NİN İNSÜLİNİ Mİ?

Başkanlık sistemi tartışmaları tüm hızıyla devam ediyor. Ak Parti’nin Meclis’e sunmaya hazırlandığı Başkanlık teklifinin detayları ise netleşmeye başladı. Peki, Başkanlık sistemi nedir? Başkanlık sistemi hangi ülkeler de uygulanmaktadır? Başkanlık sisteminde Meclis’in görevi ne olacaktır? Bursa 5N1K Gazetesi olarak bu konuyu siz değerli okurlarımız için analiz ettik, işte detaylar…

11 Kasım 2016 Cuma 14:26 Özel Haber

Ülke gündeminin en önemli konusu haline gelen Başkanlık Sistemi tartışmalarında son viraja girildi. İlk olarak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından öneri olarak sunulan Başkanlık Sistemi’ne Ak Parti’den destek geldi. 15 Temmuz darbe girişiminin ardından Anayasa’da değişiklerin yapılmasının zaruri hale geldiğini belirten Başbakan Binali Yıldırım ise başkanlık sistemi tartışmalarının fitilini yeniden ateşledi. MHP lideri Devlet Bahçeli cephesindeyse sistem değişikliği için referandum yapılması önerisi gündemi belirledi. CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu başkanlık sisteminin demokrasiye ihanet olduğunu belirtirken; HDP ise Cumhurbaşkanı Erdoğan’ı Hitler’e özenmekle suçluyor.

 Bütün bu tartışmaların ortasındaysa Ak Parti, 17 maddeden oluşan başkanlık teklifini Meclis’e sunacağını açıkladı. Amerika ve Rusya’da uygulanan başkanlık sisteminin demokrasi ve yargının bağımsızlığı ilkeleriyle paralel olarak çalıştığını belirten Başbakan Yıldırım, ‘’Spekülasyonların ötesinde düşünüldüğü zaman başkanlık sisteminin ülkemizin kalkınması açısından sağlayacağı yararlar görülecektir. Her ülke kendi değerlerine uygun şekilde yönetilmelidir. Bu nedenle ABD ya da Rusya’daki sistemi direkt olarak Türkiye’ye uygulayamazsınız. Ülke yapımıza göre şekillenen bir teklif hazırlıyoruz. Meclis çalışmalarına devam edecek. Lakin, karar mekanızmasının hızlı ilerleyebilmesi adına Başkan’ın özel yetkileri bulunacak. Başkan, Anayasa değişikliği gibi hayati konularda Meclis tarafından denetlenebilecek. Sanılanın aksine başkanlık sistemi tek adam üzerine oturtulmuyor. Meclis’te gerekli çoğunluğu elde edemememiz halinde ise referanduma gitmeyi düşünüyoruz. Yargının bağımsızlığı ilkesinde de değişiklik olmayacak. Başkanlık sistemi ile demokrasi rafa kaldırılmıyor, aksine uygulama alanı genişletiliyor’’ dedi. Ak Parti’nin en geç Ocak ayında teklifi Meclis’e sunması bekleniyor.  

 Bir devlette yasama ve yürütme organlarının halk tarafından ayrı ayrı seçilerek göreve getirildiği ve dolayısıyla birbirlerine karşı değil halka karşı sorumlu olduğu, görev sürelerinin sabit olduğu, yasama ve yürütme organları arasında yetki ve görev ayrımının net bir şekilde yapıldığı hükümet sistemine Başkanlık Sistemi denir.

 Bu sistemde yürütme organı yasama organını feshedemez, yasama organı yürütme organını istisnai durumlar haricinde görevden alamaz. Yargı organı ise bağımsızdır. Bu özellikleri dolayısıyla “kuvvetler ayrılığı” ilkesinin sert bir şekilde uygulandığı bir hükümet sistemi olarak kabul edilir. Başkanlık sistemi kendi içinde farklı modeller şeklinde uygulanmaktadır. Her ülke kendi özgün şartlarına göre bir model geliştirmiştir.

 Bununla birlikte başkanlık sistemi, başbakanlı ve başbakansız olmak üzere kabaca ikiye ayrılabilir. Veya bakanlar kurulu üyelerinin başkanın teklifi ve yasama organının onayı ile atandığı model ya da doğrudan başkan tarafından atandığı model olmak üzere yine iki ana gruba ayrılabilir. Başkanlık sistemi günümüzde 59 ülkede uygulanmaktadır.

1- Başkanlık sistemi, Cumhuriyet’ten başka bir rejime geçişi gerektirir mi?

Başkanlık ve yarı başkanlık sistemini uygulayan bütün ülkeler cumhuriyet rejimine sahiptir. Parlamenter sistem uygulayan 76 ülkenin 28 tanesinde cumhuriyetle yönetilmemektedir. Bu durum, Cumhuriyet’in başkanlık sisteminin ayrılmaz bir parçası olduğunu göstermektedir.

2- Başkanlık sistemi diktatörleşmeye yol açar mı?

Başkanlık sisteminde “kuvvetler (erkler) ayrılığı” ilkesi net bir şekilde uygulandığı için yasama ve yürütme yetkileri tek elde toplanmaz veya yetki temerküzü yaşanmaz. Sistemin potansiyel olarak taşıdığı “siyasî kilitlenme” (political gridlock) olgusu, kuvvetler arası uyumu ve uzlaşmayı teşvik eder. Buna karşılık parlamenter sistem uygulayan ülkelerde de geçmişte sık sık askerî darbelerin yapıldığı ve kısa veya uzun süreli diktatörlüklerin ortaya çıktığı bilinmektedir. Sözgelimi Türkiye’de 1997’de, Pakistan’da 1999’da, Solomon Adaları’nda 2000’de, Bangladeş’te 2007’de ve Tayland’da 2014’te darbe yapılmış ve görevdeki hükümet düşürülmüştür.

3- Başkanlık sistemine geçilirse, ABD’deki gibi eyaletler mi kurulacak?

Başkanlık sistemi bir hükümet modelidir. Federalizm ise bir devlet modelidir. Dolayısıyla başkanlık sistemi ile federalizm birbirinden tamamen farklıdır. Başkanlık sistemi uygulayan ülkelerin büyük çoğunluğu üniter devlettir. Diğer taraftan parlamenter sistem uygulayan, fakat federal devlet modelini benimsemiş ülkeler de bulunmaktadır. Almanya, Belçika, Hindistan, Kanada ve Avustralya bunlara örnek olarak verilebilir. Bir ülke üniter yapısını koruyarak da başkanlık sistemini uygulayabilir. Eyaletlerin kurulması diye bir zorunluluk yoktur. Türkiye’de genel eğilim, başkanlık sisteminin üniter yapının korunarak uygulanması yönündedir.

4- Türkiye’de geçmiş dönemlerde başkanlık sistemi tartışmaya açıldı mı?

Başkanlık sistemi bir çok lider tarafından gündeme getirildi.

Turgut Özal: Parlamenter sistemde denetim yoktur. Oysa başkanlık sisteminde kesin olarak kuvvetler ayrılığı vardır.

Süleyman Demirel: İsterdim ki, Türkiye’de başkanlık sistemini yapalım. Devlet büyük, ülke büyük, halk çok dinamik biz bu ülkeyi idare edemiyoruz. Sistemde değişiklik yapmamız lazım.

Alparslan Türkeş: Tarih ve töremize uygun olarak Başkanlık Sistemi’ni savunuyoruz.

Muhsin Yazıcıoğlu: Başkanlık sistemi ile sistem yeniden düzenlenmeli. İcranın meclis dışına çıkarılması lazım. Biz başkanlık sistemini savunuyoruz.

5- Başkanlık sistemi geri kalmış ülkelere mahsus bir hükümet modeli midir?

Dünya Bankası’nın 2015 yılı verilerine göre dünyanın ekonomik açıdan en büyük yirmi ülkesinin;

5 tanesinde başkanlık sistemi
2 tanesinde yarı başkanlık sistemi
10 tanesinde parlamenter sistem
1 tanesinde tek partili hükümet sistemi
1 tanesinde meclis hükümeti modeli
1 tanesinde mutlak monarşi uygulanmaktadır.

Toplam gayrîsâfî millî hâsıla değerleri açısından bakıldığında;

Başkanlık sistemi uygulayan ülkeler: 23,3 trilyon ABD Doları
Parlamenter sistem uygulayan ülkeler: 21,9 trilyon ABD Doları
Yarı başkanlık sistemini uygulayan ülkeler: 4,6 trilyon ABD Doları
Diğer sistemleri uygulayan ülkeler: 11,8 ise trilyon ABD Doları

6- Başkan, yargıya emir verebilir mi?

Başkanlık sistemi yargı bağımsızlığına ve tarafsızlığına dayanmaktadır. Yargı organlarının üyelerinin seçilmesi veya göreve getirilmesinde yasama ve yürütme organlarının yetkisi arasında dengelenmiştir. Yargı mensuplarının atanması sürecinde nihaî yetkinin yasama organında olması, yargıyı başkanın etkisinden kurtarmaktadır.

7- Başkan istediği kişiyi dilediği yere atayabilir mi?

Başkanlık sistemi uygulayan ülkelerde kamu bürokrasisindeki bütün üst düzey atamalar (valiler, büyükelçiler, komutanlar, müsteşarlar vb.) yasama organının onayına bağlıdır. Bu nedenle başkan atamalarda tek yetkili merci değildir.

8- Yasama organı, başkanı görevden uzaklaştırabilir mi?

Başkanlık sistemi uygulayan bütün ülkelerde yasama organı, anayasada belirtilen istisnaî (ağır cezaî sorumluluk gerektiren rüşvet, vatana ihanet, görevi kötüye kullanma vb. adlî bir suçun işlenmesi gibi) hallerde başkanı görevden uzaklaştırabilir.

9- Başkan yasama organını fesh edebilir mi?

Başkanlık sisteminde başkan yasama organını (meclisi) feshedemez. Buna karşılık cumhuriyetle yönetilen ve parlamenter sistem uygulayan ülkelerin tamamında cumhurbaşkanına, yarı başkanlık sistemi uygulayan ülkelerin tamamında ise devlet başkanına yasama organını feshetme yetkisi tanınmıştır.

10- Başkan tek başına kanun çıkarabilir mi?

Başkanlık sisteminde kanun koyma yetkisi yasama organı olan meclise aittir ve bu yetki devredilemez. Dolayısıyla başkanın kanun yapma yetkisi yoktur.

 

YORUM EKLE

Güvenlik Kodu

DİĞER HABERLER

SONRAKİ HABER

ANALİZ-BİR GENERALİN İTİRAFLARI

ANALİZ-BİR GENERALİN İTİRAFLARI