İran savaşı nedeniyle Hürmüz'den geçen Helyum arzının düşmesi özellikle sağlık sektörünü krize sürükleyebilir. Tıbbi görüntüleme teknolojilerinde kullanılan helyumdaki kayıplar sağlık sektörünü kara kara düşündürürken '6Wresearch’in 2021-2027 raporu Türkiye'de ihtiyacın her yıl düzenli olarak arttığını ortaya koydu.
İran'da yönelik ABD-İsrail saldırıları, dünya genelinde petrol ve doğalgaz arzıyla birlikte, özellikle tıbbi görüntüleme teknolojilerindeki önemli bir yere sahip helyum gazının da Hürmüz Boğazı’nda takılmasına neden oldu. Savaşın uzamasının, krizi "Manyetik Rezonans Görüntüleme" (MR) cihazlarının çalışma koşullarını etkileyebilecek seviyeye taşıyacağı belirtiliyor. Türkiye'nin helyum talebi ise 6Wresearch’in “Turkey Helium Market Outlook” raporunda yer alıyor. 2021-2027 arası verilere ve tahminlere yer verilen raporda, Türkiye'nin helyum ihtiyacının her yıl düzenli olarak arttığı vurgulanırken MR hizmetleriyle ilgili şu anda herhangi bir aksaklık yaşanmıyor.
DOĞALGAZ YATAKLARINDA VAR
Helyum, evrende hidrojenin ardından ikinci en yaygın element olmasına rağmen Dünya’da sınırlı miktarda bulunuyor. Helyum büyük ölçüde doğal gaz yataklarından yan ürün olarak çıkarılıyor. Küresel üretimin yaklaşık üçte biri Katar’ın Ras Laffan tesisinden sağlanıyordu. Şubat sonu İran kaynaklı insansız hava aracı ve füze saldırıları bu tesiste üretimi durdurdu. Tesisten gelen üretim ve sevkiyat kesintileri tedarik zincirlerini etkiledi. Sadece Katar değil, aynı zamanda Hürmüz Boğazı'ndaki nakliye kısıtlamaları de uluslararası arzı olumsuz etkiliyor. Son gelişmelerle birlikte helyum fiyatları piyasada şubat ayına göre yüzde 40-100 civarında yükseldi.
MR CİHAZI İÇİN GEREKLİ
Helyuma MR cihazlarının süper iletken mıknatıslarını -269 derecede tutmak için sıvı halde ihtiyaç duyuluyor. Eğer bu sağlanmazsa cihazlar devre dışı kalabiliyor. Ayrıca yarı iletken üretimi gibi stratejik üretim alanlarında da helyum kritik rol oynuyor. Şu anda yaşanan kriz nedeniyle öncelikli olarak teknoloji sektörünün rezerv stoklarını korumaya çalışıyor. Ancak savaşın uzaması ve arzın daralması durumunda MR cihazlarının bakım ve servis süreçlerinde gecikmeler başlayabilir.
TÜRKİYE'DE DURUM NE?
Helyumla ilgili bu gelişmeler yaşanırken Türkiye'nin krizden nasıl etkileneceği merek ediliyor. Türkiye'nin küresel helyum pazarındaki konumu ise uluslararası raporlara yansıyor. 6Wresearch’in “Turkey Helium Market Outlook” raporu Türkiye helyum pazarının büyüme beklentilerini, başlıca sektörlerdeki kullanımını incelerken, Türkiye'de sınırlı yerli üretim nedeniyle dışa bağımlılık ve arz-talep dinamikleri değerlendiriliyor.
AĞIRLIKLI KATAR'DAN
Raporda göre Türkiye’nin helyum pazarında 2027’ye kadar profili çıkarılırken özellikle Katar başta olmak üzere ABD ve diğer büyük üreticilerden tedarik edilen helyumun, sağlık ve endüstri sektörlerine taşındığı belirtiliyor. Bu yapısal bağımlılığın, küresel arz daralmalarının Türkiye’yi doğrudan etkileyebileceği kaydediliyor.
ŞU AN İÇİN SORUN YOK
Türkiye’de durum, küresel tehlikelerle paralel bir tablo çizse de şu aşamada doğrudan “kriz” boyutuna ulaşmış değil. Şu an için Türkiye’de MR taramalarının durduğu ya da belli merkezlerde ciddi kesintiler yaşandığına ilişkin resmi bir veri bulunmuyor. Mevcut tedarik zincirleri ve stokların henüz kritik seviyelere düşmediği raporlanırken hastaneler rutin hizmetlerini sürdürebiliyor. Fakat savaşın uzaması durumunda tüm dünyada fiyat artışlarının kapıda olduğu da vurgulanıyor.
HER YIL TALEP ARTIYOR
Söz konusu rapora göre, 2021–2027 döneminde Türkiye’deki helyum talebinin yılda yaklaşık yüzde 8 oranında arttığı belirtiliyor. Pazarın büyümesinde özellikle sağlık, elektronik ve havacılık sektörleri ön plana çıkıyor. MR cihazları, yarı iletken üretimi ve roket uygulamaları gibi kritik alanlarda helyum kullanımı artıyor.