ABD stagflasyonun eşiğinde, Savaşı doğuran daimi kriz!

ABD ve İsrail'in sürdürdüğü İran Savaşı'nda Hürmüz Boğazı merkezli küresel enerji krizinin tetiklediği ekonomik sarsıntı, ABD ekonomisindeki yapısal kırılganlıkları açığa çıkarırken, ünlü iktisatçı Joseph Stiglitz de Washington için stagflasyon uyarısı yaptı. Haber Global'e konuşan ABD'li bir başka uzman Profesör William Engdahl ise “krizi doğuran bir savaş değil ancak savaşı doğuran daimi bir ekonomik krizden söz edebiliriz” diyerek Washington’un ekonomi ve askeri stratejilerinin iç içe olduğunu ifade etti.

Uluslararası analizlere göre 34 trilyon doları aşan kamu borcu, 90 trilyon dolara yaklaşan toplam borç yükü ve yüzde 6’ya dayanan bütçe açığı, ABD ekonomisinin derin bir finansal çıkmaz içinde olduğunu gösteriyor.

ABD EKONOMİSİ ALARM VERİYOR

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyonlarının ardından Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim, küresel enerji piyasalarında sert dalgalanmalara yol açtı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve Bloomberg’in verilerine göre petrol fiyatları kısa sürede yüzde 20’ye varan artış gösterirken, küresel tedarik zincirlerinde ciddi kırılmalar yaşandı. Bu gelişmeler, özellikle enerji ithalatına bağımlı ekonomilerde enflasyon baskısını artırdı. Nobel Ekonomi Ödüllü ekonomist Joseph Stiglitz, yaptığı açıklamada ABD ekonomisinin savaş öncesinde dahi zayıf büyüme ve yüksek enflasyon nedeniyle kırılgan bir yapıda olduğunu belirtti. Stiglitz’e göre ABD ekonomisi 2024 ve 2025 döneminde yüzde 1,5–2 bandında büyüme gösterirken, enflasyon oranı yüzde 4-6 aralığında kaldı. ABD Çalışma Bakanlığı ve FED verilerine dayandırılan analizlerde, ücret artışlarının enflasyonun gerisinde kaldığı ve tüketici talebinin zayıfladığı ifade edildi. Stiglitz, Trump’ın uyguladığı agresif gümrük tarifeleri ve ticaret savaşlarının da ekonomiyi yapısal bir krize sürüklediğini vurguladı. Dünya Bankası ve IMF raporlarına göre ABD’nin toplam kamu borcu 34 trilyon doları aştı. Bütçe açığı ise GSYH’nin yüzde 6’sına yaklaştı. Stiglitz, bu tabloyu “1970’lerdeki petrol kriziyle benzer bir stagflasyon riski” olarak tanımladı.

BORÇ VE DURGUNLUK SARMALI

ABD Ticaret Bakanlığı ve ABD Kongre Bütçe Ofisi (CBO) verilerine göre ülke ekonomisi son yıllarda ciddi bir finansal dengesizlik içinde. ABD’nin toplam borç yükü (kamu ve özel sektör dahil) 90 trilyon dolar seviyesine yaklaşırken, üretim artışına rağmen verimlilikteki düşüş de dikkat çekiyor. Financial Times ve Wall Street Journal analizlerine göre Trump yönetiminin uyguladığı korumacı ticaret politikaları, küresel ticaret hacmini daraltarak ABD sanayisinde uygulanamaz maliyet artışlarına yol açtı. Aynı dönemde ABD Merkez Bankası’nın (FED) faiz politikaları, enflasyonu kontrol altına almakta yetersiz kaldı. CNBC ve Bloomberg’in analizlerine göre savunma harcamaları 2025 itibarıyla 900 milyar dolar seviyesini aşarak Soğuk Savaş sonrası en yüksek seviyeye ulaştı. ABD’de özellikle enerji ve savunma sektörlerine yapılan yüksek harcamaların bütçe üzerindeki baskıyı artırdığı, savaş ekonomisinin iç piyasada fiyatları yukarı çektiği ifade ediliyor.

HÜRMÜZ'ÜN ŞOK DALGASI

Hürmüz Boğazı’ndaki kriz, ABD ekonomisindeki kırılganlıkları daha da derinleştirdi. Uluslararası Enerji Ajansı’nın verilerine göre dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’si bu dar geçitten sağlanıyor ve boğazda yaşanan her gerilim, küresel enerji fiyatlarını doğrudan etkileyerek enflasyonist baskıyı artırıyor. ABD’nin İran’a yönelik saldırıları sonrası petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, ABD içinde de akaryakıt ve üretim maliyetlerini de arttırmış durumda. Uzmanlara göre bu durum ABD'deki stagflasyon riskini arttırıyor.

Profesör Engdahl’a göre ABD’nin finansallaşmış ekonomik yapısı ve borç temelli büyüme modeli, ülkeyi tarihsel olarak krizden çıkış aracı olarak savaşa yönelten ve süreklilik arz eden bir sistem oluşturuyor.

KRİZİ AŞMAK İÇİN SAVAŞMAK!

Haber Global Web Özel'e konuşan ABD’li siyaset bilimci Profesör William Engdahl ise Stiglitz’in değerlendirmesini “doğru yönde ancak yarım” olarak nitelendiriyor. Engdahl’a göre ABD, savaş nedeniyle krize sürüklenmiyor; aksine zaten derin bir ekonomik kriz içinde olduğu için savaş politikalarına yöneliyor ve bu yeni değil tarihsel bir yönelim durumunda. Engdahl mevcut gerilime ilişkin şu ifadeleri kullanmakta:

“ABD tarihindeki 1929 Büyük Buhran'ı ve 1970’lerdeki petrol krizine benzer ekonomik dinamikleri şimdi İran'a karşı yürütülen savaşta da görüyoruz. ABD ekonomisi giderek nitelikli üretimden koparak finansallaşıyor. Borç temelli bu büyüme yaklaşımı ise eski Başkan Joe Biden döneminden bu yana sürdürülebilir değil. Donald Trump, askeri harcamalar ve dış müdahaleler üzerinden ekonomik canlanma yaratmaya çalışıyor. Aynı politika Irak ve Afganistan savaşları öncesinde de uygulandı. Dolayısıyla savaş yüzünden enerjiye bağlı finansal krizin oluştuğunu iddia etmek tabloyu yarım okumaktır. ABD'nin finansal sisteminde süreklilik arz eden krizler dolayısıyla savaşlar çıkmaktadır.”