El Salvador'da çete imparatorluğu çöküyor mu?

El Salvador'da bir mahkeme, Mara Salvatrucha (MS-13) olarak bilinen suç örgütünün lider kadrosunda yer aldığı öne sürülen 400'den fazla sanığın toplu yargılamasına salı günü başladı.

Savcılığa göre davada yargılanan 486 sanık, 2012 ile 2022 yılları arasında işlendiği belirtilen 47 binden fazla suçla bağlantılı bulunuyor. Sanıkların cinayet, kadın cinayeti, haraç, silah kaçakçılığı ve zorla kaybetme gibi suçları organize ettiği öne sürülüyor.

Savcılıktan en ağır ceza talebi

Savcılık ayrıca, sanıkları toprak kontrolü yoluyla paralel bir devlet kurmaya çalıştıkları iddiasıyla isyan suçlamasıyla da itham etti.

Otopsi raporları, balistik incelemeler ve tanık ifadelerini delil olarak sunan Savcılık Ofisi, hakimden her suç için azami hapis cezası verilmesini istedi. Buna göre, tüm suçlamalardan mahkumiyet kararı çıkması halinde tek bir sanık hakkında 245 yıla kadar hapis cezası istenebilecek.

2022'deki kanlı hafta sonu dosyada yer aldı

Yetkililer, dava dosyasında 25-27 Mart 2022 tarihleri arasında 86 kişinin öldürülmesi yönünde verildiği belirtilen talimatların da yer aldığını bildirdi. Söz konusu dönem, savaş sonrası El Salvador'un en şiddetli hafta sonu olarak değerlendiriliyor.

Bu cinayet dalgasının ardından hükümet yanlısı çoğunluğun bulunduğu Kongre, ülke genelinde tartışmalı olağanüstü hal ilan etmişti. Uygulama, o tarihten bu yana her ay uzatılarak yürürlükte tutuluyor.

Olağanüstü hal uygulaması, yaygın insan hakları ihlallerine zemin hazırladığı gerekçesiyle yoğun eleştiri alıyor. Salvadorlu yetkililer, uluslararası hukukçular tarafından kararname kapsamında işkence, cinayet ve zorla kaybetme dahil insanlığa karşı suç işlemekle suçlanıyor.

Bu uygulama kapsamında güvenlik güçlerinin 91 bin 500'den fazla kişiyi gözaltına aldığı belirtildi. İnsani yardım kuruluşları ise uygulamanın cezaevlerinde yüzde 238 oranında aşırı doluluğa yol açtığını ve devlet gözetiminde 513 tutuklunun hayatını kaybettiğini tahmin ediyor.

Suç oranındaki düşüşe dikkat çekiliyor

Devlet Başkanı Nayib Bukele yönetimi ise olağanüstü hal sayesinde cinayet oranının düştüğünü savunuyor. Resmi verilere göre, 2022'de 100 bin kişide 7,8 olan cinayet oranı, 2025'te 1,3'e geriledi.

Sanıkların beş ayrı cezaevinde tutulduğu, büyük bölümünün ise Bukele yönetimi tarafından 2023'te açılan ve sert çete karşıtı politikanın simgesi haline gelen yüksek güvenlikli CECOT Cezaevi'nde bulunduğu belirtildi.

İnsan hakları örgütleri, CECOT'taki koşulları insanlık dışı olarak nitelendiriyor. Cezaevinde işkence, 24 saat gözetim ve avukat erişimi dahil dış dünyayla temasın engellendiği iddiaları dile getiriliyor.

Sanal duruşmada yargılanan isimler arasında, Mauricio Funes döneminde hükümet ile çeteler arasında 2012-2014 yıllarında yürütülen ateşkese katılan uzun süredir etkili MS-13 liderleri Borromeo Henriquez ile Dionisio Umanzor da yer alıyor.