Kara cephesi tartışılıyor! İran Kürtlerinde kim, kimdir?

ABD-İsrail'in, İran'a yönelik hava operasyonları devam ederken, karadan Kürtlerle cephe açılması tartışmaları da hız kazandı. İran'da terör örgütü PKK'nın uzantısı PJAK ile 5 Kürt örgütünün birleşmesi bu tartışmaları yoğunlaştırırken, İran Devrim Muhafızları da Kürt güçlerine yönelik saldırıları artırdı. ABD'nin İran'da karadan bir Kürt cephesi açmasıyla ilgili en somut adım ise geçtiğimiz günlerde atıldı. ABD Başkanı Donald Trump, İranlı silahlı Kürt grup KDPİ’nin lideri Mustafa Hijri ile telefonda görüştü. CIA'nin, İran'da halk ayaklanması için Kürt güçlerini silahlandırma girişimleri ABD basınında haber olurken Kürt güçlerin İran'ın batısında kara operasyonuna katılmasına da kesin gözüyle bakılıyor. İran'daki Kürtlerin askeri ve siyasi dağılımı ile ilgili de dikkat çekici raporlar bulunuyor. Arap Araştırmaları Merkezi'nin kapsamlı raporuyla, "Kuzey Suriye Kürtleri: Yönetim, Çeşitlilik ve Çatışmalar" kitabının ortak yazarlarından biri olan Wladimir van Wildenbourg'un analizi, İran Kürtlerinin en güncel fotoğrafını gözler önüne seriyor.

Terör örgütü PKK'nın uzantısı olan "Kürdistan Özgür Yaşam Partisi" (PJAK), 2004 yılında kuruldu.

1979'DA 'CİHAT' FETVASI

İran Kürtlerinin siyasi hareket olarak tarih sahnesine çıkışı çok eskiye uzansa da İran'daki molla rejimiyle düşmanlık İran devriminin başlangıç dönemine dayanıyor. Wildenbourg'un analizinde devrimin lideri Humeyni'nin daha 1979 yılında İran Kürtlerine saldırı emirleri verdiği hatta 'cihat fetvası' yayınladığı belirtiliyor.

EN ESKİSİ İKDP

Analizde, bu durumun ardından İranlı Kürt oluşumlarının Irak'taki Kürt bölgesine geçmek zorunda kaldığı belirtilerek şunlar kaydediliyor: "Her ne kadar İran’daki Kürtlerin siyasi, kültürel ve idari haklarını genişletme yönünde ortak bir vizyona sahip olsalar da, söz konusu grupların ideolojik yönelimleri, örgütsel yapıları ve bölgesel bağlantıları farklılık göstermektedir. En eski ve köklü iki yapıdan biri, 1945’te kurulan İran Kürdistan Demokrat Partisi’dir. (İKDP) Parti, tarihsel olarak Mukriyan bölgesinde destek tabanına sahiptir."

SOL GRUP KOMALA

Söz konusu analizde diğer Kürt oluşumları için şunlar kaydediliyor: "1969’da kurulan Komala Partisi ise Tahran’daki Kürt öğrenciler ve aydınlar tarafından şekillendirilmiş; laik ve demokratik ilkeleri esas alan, birleşik bir İran içinde Kürt özerkliğini savunan bir çizgi geliştirmiştir. Parti zamanla özellikle Sanandaj–Marivan hattında taban bulmuştur. Ancak Komala, ilerleyen yıllarda ideolojik ve örgütsel ayrışmalar yaşamış; Süleymaniye merkezli en az iki kola bölünmüştür. Bunlardan biri İbrahim Alizade liderliğindeki İran Komünist Partisi, diğeri ise Abdullah Mohtadi liderliğindeki İran Kürdistan Komala Partisi’dir."

EN SON KURULAN PJAK

2004 yılında kurulan ve terör örgütü PKK'nın uzantısı olan Kürdistan Özgür Yaşam Partisi (PJAK), aslında ABD yönetimi tarafından 2009 yılında terör örgütü olarak ilan etmişti. Örgüt 2011’de İran ile ateşkes anlaşması imzalamıştı. PJAK özellikle Kermanşah ve İlam illerinde ve Urmiye çevresinde, Kurmanci lehçesinin konuşulduğu bölgelerde etkili durumda. PJAK, terör örgütü PKK’nın 2026 Mayıs ayında kendini feshettiğini açıklamasının ardından silah bırakma yönünde bir adım atmayacağını duyurmuştu.

Terör örgütü PJAK özellikle Kermanşah ve İlam illeriyle Urmiye çevresinde örgütlü durumda.

MİLLİYETÇİ KÜRT ÖRGÜTÜ

Analizde son günlerde kampları bombalanan Kürdistan Özgürlük Partisi de (PAK) yer alıyor. 1991’de 'Kürdistan Devrimciler Birliği' adıyla kurulan örgüt 2006’da PAK adını aldı. Hüseyin Yazdanpanah liderliğindeki parti, daha milliyetçi bir çizgide konumlanıyor; Irak Kürt Bölgesel Yönetimi içindeki KDP ile iyi ilişkileri bulunuyor. Öte yandan Arap Araştırmaları Merkezi Raporu bu örgütlerin dışında İslamcı eğilimlere sahip küçük hareketler olduğunu da vurguluyor.