Uçaklar hiç kalkmayabilir! Jet yakıtı kıtlığı kapıda

İran savaşının küresel enerji piyasalarında yarattığı şok, havacılık sektörünü de hızla etkisi altına aldı. Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle petrol ve jet yakıtı fiyatlarının hızla yükselmesi, uçuşların maliyetini ciddi biçimde artırırken bazı hatlarda uçuşların iptal edilmesi veya azaltılması gündeme geliyor. Özellikle Asya'da uğrak noktası olan havaalanlarına uçuş sağlayan kuruluşların son raporları krizin uzaması halinde jet yakıtı tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşanabileceğini ve bazı bölgelere uçuşların tamamen ortadan kalkabileceğini vurguluyor. Bu durumun şimdiden küresel turizm ve hava taşımacılığı üzerinde zincirleme bir etki yaratmaya başladığı belirtiliyor.

Birçok havayolu şirketi artan maliyetleri bilet fiyatlarına yansıtmaya başladı.

50 YILIN EN BÜYÜK KRİZİ

Kriz özellikle Orta Doğu’daki enerji akışını sekteye uğratan saldırılarla tırmanışa geçti. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası bölgede tırmanan gerilim, İran’ın karşı hamleleriyle birlikte enerji nakil hatlarında ciddi riskler doğurdu. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı çevresindeki saldırılar ve tanker trafiğinin durması, dünya enerji piyasalarında büyük bir arz şoku yarattı. Analistler bu durumun 1970’lerden bu yana en büyük enerji tedarik kesintilerinden biri olarak değerlendirildiğini belirtiyor.

FİYATLARI TUTMAK ZOR

Enerji akışındaki bu kesinti jet yakıtı piyasasını doğrudan etkiledi. Havayollarının toplam işletme maliyetlerinin yaklaşık yüzde 20–25’ini oluşturan yakıt giderleri, savaşın başlamasından sonra hızla yükseldi. Bazı piyasalarda jet yakıtı fiyatlarının kısa sürede katlanarak ciddi maliyet baskısı yarattığı bildiriliyor. Piyasa araştırmalarına göre bu artış havayollarını ya bilet fiyatlarını artırmaya ya da bazı uçuşları iptal etmeye zorlayabilir.

İŞTE HAVAYOLLARINDA DURUM

Savaşın etkisi şimdiden uçuş programlarına yansımaya başladı. Bazı havayolu şirketleri yakıt maliyetlerindeki sıçrama nedeniyle uçuş sayılarını azaltma kararı aldı. Örneğin Air New Zealand, artan yakıt maliyetleri nedeniyle yaklaşık 1.100 uçuşu iptal ederek kapasitesini yüzde 5 azaltacağını açıkladı. Şirket yönetimi, jet yakıtı fiyatlarındaki artışın küresel havacılık sektörünü doğrudan etkilediğini ve yolcuların yeniden planlanmak zorunda kalacağını belirtiyor. Birçok havayolu şirketi ise artan maliyetleri bilet fiyatlarına yansıtmaya başladı. Qantas, Cathay Pacific ve Thai Airways gibi şirketler uluslararası uçuşlarda fiyat artışına gitti veya yakıt ek ücretleri uygulamaya koydu.

YAZ BOYUNCA ETKİLER

Şirketlere göre savaşın uzaması halinde bu artışlar yaz sezonuna kadar daha da belirgin hale gelebilir ve uzun mesafeli uçuşlar özellikle pahalı hale gelebilir. Krizin bir diğer etkisi ise hava sahası kapanmaları ve uçuş rotalarının uzaması oldu. Orta Doğu üzerindeki birçok hava sahasının riskli hale gelmesi nedeniyle havayolları uçuşlarını farklı güzergâhlardan yapmak zorunda kalıyor. Bu durum hem yakıt tüketimini artırıyor hem de uçuş sürelerini uzatarak operasyon maliyetlerini daha da yükseltiyor. Bazı uçuşların Afrika üzerinden dolanarak yapılması gibi yeni rotalar şimdiden uygulanmaya başladı.

Maliyetlerin yaklaşık yüzde 20-25’ini yakıt giderleri oluşturuyor.

KÜRESEL ENERJİ KRİZİ

Enerji piyasalarındaki şokun daha geniş ekonomik sonuçları da olabilir. Analistlere göre İran savaşı nedeniyle petrol üretiminde milyonlarca varillik düşüş yaşandı ve bu küresel enerji piyasasında büyük bir arz daralması anlamına geliyor. Bu gelişmeler yalnızca havacılığı değil, küresel ticareti ve enflasyonu da etkileyebilecek bir enerji krizi riskini artırıyor. Böyle bir senaryoda havayollarının uçuş programlarını daha da azaltması, bazı hatların geçici olarak askıya alınması ve küresel hava trafiğinde belirgin bir daralma görülmesi ihtimali masada.