Zam bombardımanı olacak mı?

Haber Global'den Mert İnan'ın haberine göre;Ortadoğu’da ABD, İsrail ve İran hattında giderek genişleyen savaş, küresel piyasaları sarsmaya devam ederken 2026 yılına dair kurulan dengelenme, dezenflasyon ve toparlanma umutları daha yılın ilk çeyreğinde hızla erimeye başladı. Birkaç ay öncesine kadar “enflasyon düşecek, faizler gevşeyecek, büyüme yeniden ivme kazanacak” beklentisiyle girilen 2026, yerini belirsizliğe, kırılganlığa ve artan risk fiyatlamasına bıraktı. Savaşın başladığı ilk günlerde Brent petrol 90-95 dolar bandında dalgalanırken, bugün itibarıyla 100 dolar seviyesine yükseldi. Goldman Sachs 2026 yılı için Brent petrol tahminini 85 dolara çıkarmış olsa da, Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek uzun süreli bir kesintiyi “tarihin en büyük petrol arz şoku” olarak tanımlıyor.

LNG KRİZİ BÜYÜYEBİLİR

Öte yandan enerji cephesindeki kırılma yalnızca petrolle de sınırlı değil. LNG piyasasında da belirgin bir daralma yaşanırken, mart ayında LNG sevkiyatlarının 10 günlük ortalaması yüzde 20 düşerek 1.1 milyon tona gerilemiş vaziyette. Düşüşün büyük bölümü Katar kaynaklı gerçekleşirken, dünyanın en büyük LNG ihracat tesisi olan Ras Laffan’da yaşanan hasar, kısa vadeli bir kesintinin ötesinde, uzun süreli üretim kaybı riskine işaret ediyor.

MAKRO DENGELERİ SARSAR

Piyasalarda bu küresel tablonun Türkiye’ye yansımasının çok daha sert olabileceği de dillendiriliyor. Enerji ithalatına yüksek bağımlılık Türk ekonomisini en zayıf karnı olarak yorumlanırken, petrol fiyatındaki her 10 dolarlık artış cari açığı yaklaşık 2.5 milyar dolar büyütürken, her yüzde 10’luk artış enflasyona yaklaşık 1 puan ekliyor. Petrolün 130 dolar bandına yerleşmesi, Türkiye için yalnızca bir fiyat artışı değil; makro dengelerin yeniden bozulması anlamına geliyor.

ZİNCİRLEME REAKSİYON

Analistlere göre savaşın etkileri Türkiye’de veriler üzerinden şimdiden okunmaya başlanmış durumda. Motorine bir gecede gelen 6.60 TL zam, enerji şokunun doğrudan vatandaşa yansıması olarak yorumlanıyor. Üstelik ÖTV’nin sıfırlanmış olmasına rağmen fiyatın yaklaşık yüzde 16.67’si KDV olarak kalmaya devam ediyor. Bu durum, enerji maliyetlerinin tüm sektörlere zincirleme şekilde yayılacağının göstergesi kabul ediliyor.

GIDADA ZAM DALGASI KAPIDA

Tarım tarafında tablo daha da çarpıcı. Üretici fiyatları yılbaşından bu yana yüzde 81.1 artmış durumda. Sadece 27 Şubat’tan bu yana artış ise yüzde 49.8 olarak telaffuz ediliyor. Gübre fiyatlarındaki bu sert yükseliş, önümüzdeki aylarda gıda enflasyonunun çok daha sert hissedileceğine işaret ediyor. Bugün raflarda görülen fiyat artışları, aslında henüz başlangıç aşamasında olduğunun da altı çiziliyor.

TL DEĞER KAYBEDİYOR

Bankacılık verileri de riskin tabana yayılmaya başladığını ortaya koyuyor. Takipteki alacak oranları toplam kredilerde yüzde 2.46’dan yüzde 2.63’e, bireysel kredilerde yüzde 4.07’den yüzde 4.34’e, ticari kredilerde ise yüzde 1.94’ten yüzde 2.07’ye yükselmiş vaziyette. Tüm bu verilerin ötesinde, ekonomideki erozyonu en net anlatan göstergelerden biri Türk lirasının alım gücü. 1 Ocak 2009’da tedavüle giren 200 TL ile o gün 133 dolar alınırken, bugün 200 TL ile yalnızca 4 dolar 52 cent alınabiliyor. Savaşın yaratacağı yeni enflasyon dalgasının, bu erozyonu daha da hızlandıracağının altı çiziliyor.

STAGFLASYON KORKUSU

Kurumsal Finans Uzmanı Gülsev Duran, enerji piyasalarında yaşanan gelişmelerin, zincirleme etkiye neden olduğunu vurgularken, "Petrol yükseldikçe üretim maliyetleri artıyor, bu artış doğrudan enflasyona yansıyor ve merkez bankaları sıkılaşmaya zorlanıyor. Nitekim savaşın dördüncü haftasında bu zincirin finansal yansımaları net şekilde görülmeye başlandı. Asya borsalarında sert satışlar yaşandı. Ortaya çıkan yeni denklemin en kritik risk başlığı stagflasyon. Yani enflasyon ve ekonomik durgunluğun aynı anda yaşanması. Enerji fiyatları maliyetleri yukarı çekerken enflasyonu artırıyor, yüksek faiz ortamı talebi baskılıyor, küresel ticaretteki yavaşlama büyümeyi aşağı çekiyor" diye konuştu.

KABUSUN ADI 150 DOLAR

Kamuoyu Araştırmacısı Volkan Tebrizcik ise savaşın uzaması durumunda petrolün 120 dolar bandına yerleşeceğini belirtirken, "B u durumda enflasyona 5, 6 puan eklenir ve büyüme 2 puan düşer. En kötü senaryoda ise petrolün150 dolar bandına çıkması. Böyle bir durumda, enflasyona 10-15 puan eklenmesi ve büyümenin sıfıra dönmesi söz konusu. Savaşın hemen sona ermesi en büyük dileğimiz" dedi.