Kandilli Rasathanesi'nin 115 yıllık iklim arşivi dijital ortama aktarılıyor

BOĞAZİÇİ Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE) Meteoroloji Laboratuvarı'nda 'Meteorolojik Bilimsel Mirasın Korunması: Meteorolojik Graf Kayıtlarının Yapay Zeka Destekli Olarak Sayısallaştırılması' konulu bir program düzenlendi. 1911 yılından bugüne kesintisiz tutulan meteorolojik gözlem kayıtlarının dijital ortama aktarılmasına değinilen ve Nisan 2025'te başlayan projenin yıl sonunda tamamlanması planlanıyor. Projeyle 115 yıllık veriler yapay zeka yöntemiyle yeniden analiz edilecek; kamu kurumları ve araştırmacılar için erişilebilir hale getirilecek.

Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Meteoroloji Laboratuvarı'nda düzenlenen programa Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi Meteoroloji Laboratuvarı Şefi Ayfer Serap Söğüt, Meteoroloji Genel Müdürlüğü İstanbul Bölge Müdürü Atakan Çelebi, KRDAE Müdürü Prof. Dr. Özer Çinicioğlu, Kandilli Rasathanesi Meteoroloji Laboratuvarı Meteoroloji Mühendisi Adil Tek, akademisyenler, öğrenciler ve davetliler katıldı. Enstitünün Üsküdar'daki yerleşkesinde düzenlenen programda, Nisan 2025'te başlatılan proje kapsamında sıcaklık, yağış, basınç, nem, rüzgar ve güneşlenme gibi meteorolojik parametreleri içeren analog graf kayıtları, yapay zeka ve veri bilimi yöntemleri kullanılarak sayısallaştırılıyor. Projenin yıl sonunda tamamlanması planlanıyor.

'115 YILLIK VERİ SETİ TÜRKİYE'NİN İKLİM HAFIZASI NİTELİĞİNDE'

Programda bir konuşma yapan KRDAE Meteoroloji Laboratuvarı Şefi Ayfer Serap Söğüt, meteorolojik verinin yalnızca hava durumunu açıklamakla sınırlı olmadığını vurguladı. Söğüt, büyük veri analiği ve yapay zeka uygulamalarıyla daha güvenilir iklim öngörüleri tespit etmeyi hedeflediklerini de belirtti. Programda konuşan Meteoroloji Genel Müdürlüğü İstanbul Bölge Müdürü Atakan Çelebi ise 115 yıllık veri setinin Türkiye'nin iklim hafızası niteliğinde olduğunu vurgulayarak, uzun dönemli kayıtlar sayesinde iklim değişikliğinin somut şekilde izlenebildiğini belirtti. KRDAE Müdürü Prof. Dr. Özer Çinicioğlu ise, İstanbul'daki ölçümlerin zaman zaman kesintiye uğradığına dikkat çekerek, Kandilli'de tutulan uzun süreli kayıtların bu nedenle büyük önem taşıdığını belirtti. Çinicioğlu bu kayıtların yalnızca bir kurumun değil, toplumun ortak hafızası olduğuna da dikkat çekti.

YAPAY ZEKAYLA YENİDEN ANALİZ EDİLECEK

Programda yapılan sunumlarda, uzun dönemli ve saatlik homojen gözlem verilerinin iklim değişikliği çalışmalarındaki rolü vurgulandı. Uzmanlar, yüksek zaman çözünürlüklü verilerin ekstrem hava olaylarının analizinde ve afet risklerinin doğru değerlendirilmesinde temel veri kaynağı olduğunu belirtti. Yapay zeka ve veri bilimi yöntemleriyle yeniden analiz edilecek uzun dönemli veri setlerinin; iklim değişikliği, atmosfer dinamiği ve ekstrem hava olaylarına yönelik çalışmalara bilimsel altyapı sunması planlanıyor. Sayısallaştırılan verilerin araştırmacılar ve kamu kurumları için erişilebilir hale getirilmesiyle afet yönetimi, tarım, su yönetimi ve şehir planlaması gibi stratejik alanlarda karar süreçlerine katkı sağlanması da hedefleniyor.

1911 YILINDAN BU YANA TUTULUYOR

Kandilli Rasathanesi'nde 1911 yılından bu yana tutulan meteorolojik graf kayıtları, Türkiye'deki en uzun süreli gözlem serilerinden birini oluşturuyor. Bu verilerin sayısallaştırılması sayesinde Türkiye'de uzun dönemli iklim analizlerinin yapılması, ekstrem hava olaylarının tarihsel eğilimlerinin incelenmesi, atmosfer dinamiği araştırmalarında daha güçlü veri temelinin oluşması, afet risk değerlendirmelerinin yapılması, meteorolojik veri mirasının gelecek kuşaklara aktarılması daha da kolaylaşacak. Nisan 2025'te başlayan projenin yıl sonunda tamamlanması ve verilerin araştırmacılar ve kamu kurumları için erişilebilir hale getirilmesi, afet yönetimi ve şehir planlamasına katkı sağlaması hedefleniyor.