Şimdi de AMOC alarmı! Türkiye için iklim uyarısı

Atlantik’in iklim dengesini taşıyan ana akıntı sistemi AMOC için bilim dünyasından gelen son uyarılar, küresel ısınmanın yalnızca sıcak hava dalgalarıyla değil, dünya iklimini ayakta tutan büyük sistemlerin zayıflamasıyla da ilerlediğini gösteriyor. Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Meteoroloji Örgütü'nün son raporları aşırı sıcakların tarım ve gıda sistemlerini eşiğe getirdiğini ortaya koyuyor. Bilim insanlarının son uyarıları ise AMOC’un sanılandan daha hızlı zayıflayabileceğini, çöküş eşiğine yaklaşma ihtimalinin önceki değerlendirmelere göre daha yüksek olabileceğini gösteriyor.

EKOLOJİK DÖNGÜ BOZULDU

Bilim dünyasına göre AMOC’un zayıflama mekanizması küresel ısınmanın en görünür sonuçlarından biriyle bağlantılı. Kuzey Atlantik’te suyun derine batabilmesi için yeterince soğuması ve tuzlu kalması gerekiyor. Atmosfer ısındıkça deniz suyu daha geç soğuyor; Grönland buzlarının erimesiyle yüzeye daha fazla tatlı su karışıyor. Tatlı su, tuzlu suya göre daha hafif olduğu için batma sürecini zorlaştırıyor. Batma azaldıkça sıcak suyun kuzeye taşınması da yavaşlıyor. Bu zincir, bir noktadan sonra kendi kendini büyüten bir zayıflama döngüsü haline geliyor. Böyle bir eşiğin aşılması, Avrupa’da sert kışlar, yaz kuraklıkları, Atlantik çevresinde ilave deniz seviyesi yükselmesi, tropikal yağış kuşağında kayma ve Afrika ile Asya musonlarında zayıflama gibi sonuçlar doğurabiliyor.

BALIKÇILIK ETKİLENECEK

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Meteoroloji Örgütü’nün raporlarına göre aşırı sıcaklar, bir milyardan fazla insanın geçim kaynağını, sağlığını ve iş gücü verimliliğini tehdit ediyor. Tarım işçileri, çiftçiler, hayvancılık yapan topluluklar, balıkçılar ve orman ekosistemlerine bağlı geçim alanları bu riskin en ön cephesinde yer alıyor. Raporların en önemli vurgusu ise aşırı sıcakların tek başına bir hava olayı olmaktan çıkıp “risk çarpanı” haline gelmesi. Sıcaklık arttığında yalnızca ürünlerin verimi düşmüyor; su stresi derinleşirken, ani kuraklık ihtimali yükseliyor.

AKDENİZ KUŞAĞI RİSKLİ

Raporlara göre ayrıca çoğu temel tarım ürününde verim kayıpları 30 derecenin üzerinde hızlanıyor; patates ve arpa gibi bazı ürünlerde eşik daha düşük seviyelerde başlıyor. En yaygın çiftlik hayvanlarında stres genellikle 25 derecenin üzerinde görülüyor. İklim krizinin yalnızca ürün kaybı değil, emek kaybı anlamına da geldiği de belirtiliyor. Akdeniz havzasının ise sıcak hava dalgaları, kuraklık, orman yangınları ve su stresiyle daha kırılgan hale geldiği vurgulanıyor.

GIDA SORUNU YATABİLİR

Su Politikaları Uzmanı Dursun Yıldız ise iklim döngüsündeki bozulmanın Türkiye için ciddi riskler taşıdığını belirtirken, "Türkiye, Akdeniz iklim kuşağının doğusunda; kuraklık, sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve tarımsal su stresi açısından zaten yüksek riskli bir bölgede yer alıyor. Avrupa’da tarımsal üretim ve enerji talebi sarsıldığında Türkiye’nin ihracat pazarları, gıda fiyatları, turizm sezonu, enerji maliyetleri ve göç baskısı etkilenebilir" dedi.

SU YÖNETİMİ İÇİN KRİTİK

Yıldız, uyarılarının devamında ise şunları söyledi: "Afrika ve Ortadoğu’da yağış rejimlerinin bozulması, gıda güvensizliğini ve yerinden edilmeyi büyütebilir. Karadeniz, Ege ve Akdeniz havzalarında deniz sıcaklıklarının değişmesi balıkçılığı olumsuz etkiler. Kısacası AMOC’un zayıflaması yalnızca Kuzey Atlantik’in bilimsel sorunu değil; Türkiye’nin de ticaret, gıda güvenliği, su yönetimi ve bölgesel istikrar başlığıdır."