Yeni bela "Balon Balığı", Akdeniz kıyılarını istila ediyorlar!

Küresel iklim değişikliğine bağlı sıcaklık artışı, denizlerde istilacı türlerin yayılımını hızlandırırken, Akdeniz kıyılarında balon balığına yönelik endişe her geçen gün daha da büyüyor. Dünya genelinde 200’e yakın türü bulunan balon balığının 13 türüne Akdeniz kıyılarında rastlanması, tehdidin artık geçici değil kalıcı bir ekolojik soruna dönüştüğünü ortaya koyuyor. Uzmanlar, Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e yayılan zehirli ve istilacı balon balığının yalnızca deniz ekosistemini değil, kıyıdaki gündelik yaşamı, balıkçılığın dengesini ve insan sağlığını aynı anda tehdit eden bir risk başlığı haline geldiğine dikkat çekiyorlar. Artan deniz suyu sıcaklıklarının istilacı türlerin uyum ve çoğalma kapasitesini artırması, özellikle kıyı şeridinde yaşayanlar ile küçük ölçekli balıkçılar açısından kaygıyı büyütüyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı ise istilacı tür olan balon balığı avcılığına destek ödemesi yapıyor. Balon balığı kuyruğu getiren balıkçılara, getirdikleri adet başına ücret verilmesine karşın tüm önlemlere rağmen balon balığı popülasyonu artmaya devam ediyor.

YERLİ TÜRLER KAÇIYOR!

Antalya kıyılarında yılın belli dönemlerinde deniz suyu sıcaklığının yüksek seyretmesi, “zehirli balon balığı artışı” endişesini büyüten etkenlerden biri olarak öne çıkıyor. Ocak ayının ilk yarısına gelinmesine karşın, Antalya kıyılarında deniz suyu sıcaklığının 19 derecenin altına inmediğine yönelik saha gözlemleri ve ölçümler ise önümüzdeki günlerde balon balığı görülme sıklığının artabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Isınan Akdeniz, bir yandan yerli türler üzerinde baskıyı artırırken, öte yandan Kızıldeniz kökenli istilacı türler için daha elverişli bir ekosistem haline geliyor. Balon balığı da bu dönüşümün en sert, en agresif ve en çok konuşulan canlılarından biri olarak yorumlanıyor.

ÖLÜM VE YARALANMALAR

Uzmanlar, balon balığının Akdeniz’deki en yıkıcı ve agresif istilacı türlerden biri haline geldiğine dikkat çekerken; son 20 yılda en az 171 kişinin balon balığını besin olarak tükettiği için zehirlendiğine değiniyorlar. 20 yıllık süreçte balon balığından zehirlenen 27 kişi hayatını kaybederken, son 8 yılda ise en az 8 kişi Türkiye denizlerinde balon balığı saldırısına uğradı. Deniz Biyoloğu Prof. Dr. Nazlı Demirel, Hidrobiyolog Prof. Dr. Murat Bilecenoğlu, Çevre Bilimleri Uzmanı Prof. Dr. Mehmet Fatih Hüseyinoğlu ve dalgıç Dr. Aylin Ulman’ın hayata geçirdikleri çalışmaya göre balon balığı, yalnızca zehirleme riskiyle değil, fiziksel temas ve saldırı vakalarıyla da tehdit oluşturuyor.

TTX TOKSİNİ TAŞIYOR

Türkiye Tabiatını Koruma Derneği (TTKD) Bilim Danışmanı Dr. Erol Kesici ise Akdeniz’de özellikle iki türün “en zehirli” balon balıkları arasında öne çıktığına dikkat çekerek şu uyarılarda bulundu: "Cüce balon balığı sayısı maalesef son 10 yılda artmış durumda. Akdeniz kıyılarında son yılların en büyük sorunlarından biri, yayılımı ve bolluğu büyük hızla artan zehirli balon balığı ile cüce balon balığı gibi istilacı yabancı türler. Bu türler hem balıkçılığa doğrudan zarar vererek ekonomik kayıplara neden oluyor, hem de halk sağlığını tehdit ediyor. TTX toksininin besin olarak tüketilmesi ise ölümcül olabiliyor.”

EGE'YE YÖNELİYOR

İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Balıkçılık ve Su Ürünleri İşleme Teknolojisi Bölümü’nden Prof. Dr. Firdes Saadet Karakulak ise balon balığının küresel sıcaklık dengesindeki bozulma nedeniyle giderek daha kuzeye doğru yayıldığını, Doğu Akdeniz’in en tehlikeli bölgelerin başında geldiğini vurguluyor.

Doğu Akdeniz sularındaki sıcaklık değerlerinin son yıllarda 2 ila 4 derece arttığına işaret eden Karakulak, Kızıldeniz’de yaşayan balon balığı türlerinin artık Ege’yi bile “mesken tutar” hale geldiğini ifade ediyor.

YAKALAYIP GETİRENE ÖDÜL

Öte yandan Akdeniz kıyılarının kabusu haline gelen balon balığına karşı Tarım ve Orman Bakanlığı, popülasyonu azaltabilmek için 6 yıldır destekleme mekanizmasını devreye almış durumda. Bakanlığın 2020’de başlattığı destekleme programı zaman içinde güncellenirken, en tehlikeli türlerden biri olarak gösterilen benekli balon balığı için balık başına destek 35 TL’ye çıkarıldı. Bu tür için 100 bin adede kadar ödeme yapılacağı duyuruldu. Öte yandan Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan genelgeye göre balon balığının karaya çıkarılması da yasaklandı. Buna göre balon balığını karaya çıkarana 3 bin 770 lira idari para cezası kesilecek; balon balığı satana 37 bin 770 lira, işleyen tesislere ise 75 bin 553 lira ceza uygulanacak.