Karapınar alarm veriyor: Yüzlerce obrukla dünya literatürüne girdi

Orta Anadolu’nun kalbindeki Konya bölgesinde, toprak adeta insanların ayaklarının altından kayboluyor. Bir zamanlar nadir görülen doğal bir jeolojik süreç olan bu durum, bugün hızla artıyor. Obruk olarak bilinen, genişliği ve derinliği onlarca metreye ulaşabilen dev çöküntüleri aniden oluşuyor.

Bu olay, yeraltı su seviyelerinin hızla düşmesiyle doğrudan bağlantılı. Sürekli kuraklık ve sürdürülemez düzeydeki tarımsal su kullanımı nedeniyle yeraltı suları her yıl 4–5 metre kadar azalıyor. Su çekildiğinde yeraltındaki boşluklar doğal desteklerini kaybediyor ve üzerlerindeki toprak aniden çöküyor. Sadece Karapınar ilçesinde 530’dan fazla obruk tespit edildi; bu da bölgeyi dünyada obruk yoğunluğunun en yüksek olduğu yer haline getiriyor.

Tarımın beşiği

Konya, binlerce yıldır Doğu Akdeniz’in en verimli tarım bölgelerinden biri olarak kabul ediliyor. İnsanlık tarihindeki ilk tarım toplumlarından biri MÖ 8000 civarında Çatalhöyük’te ortaya çıkmıştı. Bölge aynı zamanda Hititlerin su kültlerinin ve İpek Yolu kervanlarının geçtiği önemli bir kavşak noktasıydı.

Türkiye Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) verilerine göre ülkede 684 obruk tespit edildi; bunların 534’ü yalnızca Karapınar ilçesinde bulunuyor. Bu rakamlar, bölgeyi dünyada en yüksek obruk yoğunluğuna sahip yerlerinden biri haline getirdi. Dünyada Florida,
Yucatán Peninsula ve Guangxi'de de çok sayıda obruk bulunuyor. Ancak Karapınar bu kadar çok obruğun yoğunlaştığı daha dar bir alan olarak diğerlerinden ayrılıyor.

Öte yandan Konya Havzası'nda 2024'te yaşanan şiddetli kuraklığın ardından yağış miktarının belirgin şekilde artmasıyla, uzun süredir akmayan dereler ve pınarlar yeniden akmaya başladı.

Anadolu Ajansı'nın haberine göre ani yağış rejimiyle toprağın doygunluğa ulaşmasına bağlı yağışların büyük bölümü yüzey akışına dönüştü. Konya çevresindeki dağlık alanlarda, özellikle Toroslar'da aşırı yağışların geçici çağlayanlar ve sel yarıntıları oluşturduğu görüldü.

Ancak Konya Teknik Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Ferat Bayram, yağış rejiminin obruk oluşumlarını artırabileceği uyarısında bulunarak, "Konya'daki yer altı suları katmanlı akifer (suyun süzülmesine izin veren kayaç) sistemlerinden oluşmakta. Ani su aktarılması, ani su beslenmesi de bu eriyebilir kayalardaki su boşluklarının daha fazla aşınmasına, daha fazla obruk oluşumuna da sebebiyet verebilir. Yani yer altı sularındaki ani değişimler çok uygun görülmeyen bir durum olarak karşımıza çıkıyor." ifadelerini kullandı.